Kooitje tipelen is een traditioneel volks- en behendigheidsspel uit de Friese streek Het Bildt. Bij dit spel (ook wel tipelen genoemd) slaan spelers met behulp van een plankje en een stok een klein houten balletje – de “kooi” – zo ver mogelijk weg​. Het spel zou lang geleden ontstaan zijn in de weilanden langs de Oudebildtdijk op Het Bildt​. In de 19e en 20e eeuw groeide het uit tot een populair tijdverdrijf rond Palmpasen en Pasen: op Palmzondag en Paasmaandag werden op de Oudebildtdijk (en bij Zwarte Haan aan de zeedijk) speciale tipel-wedstrijden georganiseerd door plaatselijke kasteleins​.Dit “kooitje-tipelen” verving toen een nog oudere lokale gewoonte genaamd tippen​Herkomst en geschiedenis Kooitje tipelen is van oudsher vooral verbonden met de Bildtse gemeenschap. Het begon volgens overlevering “bij de boeren op het land” die na het werk ontspanning zochten​.Rond het paasfeest werd het een vast volksgebruik. De wedstrijden op Palmzondag trokken liefhebbers uit de omgeving – via krantenadvertenties werden deelnemers opgeroepen om mee te doen​.Een artikel uit 1954 beschrijft bijvoorbeeld dat op Palmpasen nabij Zwarte Haan het kooitjetipelen werd beoefend onder organisatie van de lokale caféhouders.Na de jaren 50 nam de populariteit af, maar in april 1984 werd melding gemaakt dat “aan de Ouwedyk het oude kooitjetipelen herleefd” was als spel van kracht en behendigheid​.In recente jaren is zelfs een Tipelvereniging “De Oasthoek” opgericht om deze sport levend te houden​.Daarmee is Het Bildt tegenwoordig vrijwel de enige plek waar kooitje tipelen nog daadwerkelijk wordt gespeeld – in andere regio’s, zoals de Dokkumer Wouden waar het spel vroeger ook voorkwam, is de traditie verdwenen​.Kooitje tipelen wordt nu gezien als belangrijk cultureel erfgoed van Het Bildt, en de huidige vereniging (ca. 100 leden, waarvan ~25 actief) zet zich in om dit unieke streekspel te behouden.​Spelbeschrijving en spelregels Kooitje tipelen draait om het zo ver mogelijk wegslaan van de “kooi” (het houten balletje) met een slagstok. Materiaal en opstelling: men plaatst een platte steen op de grond met daarop een kort houten plankje (latje) dat aan één kant over de rand van de steen steekt. Op het deel van het latje dat op de steen rust legt men de houten bal (kooi)​Spelverloop: Een speler slaat met een stevige stok op het uitstekende uiteinde van het plankje. Door die klap wipt het andere eind omhoog, waardoor de bal de lucht in wordt gelanceerd​.Dezelfde speler probeert vervolgens in één vloeiende beweging de vallende bal met de stok in de lucht te raken en zo ver mogelijk het veld in te slaan​.Teams: doorgaans wordt in duo’s gespeeld (twee tegen twee). Per team is er een A-maat (een sterke slagman voor de verre klappen) en een B-maat (die de kortere afstanden of veiligere slagen voor zijn rekening neemt)​.Vaak doen ongeveer 16 deelnemers (8 teams) mee aan een competitie of toernooi​.Puntentelling:  na elke slagbeurt van beide teams wordt gekeken wiens kooi het verst in het veld is terechtgekomen. Ligt de bal van team A verder dan die van team B, dan scoort team A een punt (en vice versa)​.Het eerst team dat 10 punten behaalt, is de winnaar van de wedstrijd​(Eventuele varianten of lokale regels kunnen bestaan, maar in essentie geldt: wie het verste slaat wint die ronde.) Deelnemers en huidige traditie Van oorsprong was kooitje tipelen vooral een spel voor de dorpsgemeenschap – met name jonge mannen en boerenknechten die hun krachten en behendigheid wilden meten. Vroeger vonden de wedstrijden vaak plaats na de zondagse kerkdienst rond Palmpasen, onder grote belangstelling van buurtgenoten. Cafés in de Westhoek (bijvoorbeeld bij Zwarte Haan) organiseerden het evenement en stelden prijzen beschikbaar, wat bijdroeg aan de feestelijke sfeer​.Uit historische bronnen blijkt dat deelname openstond voor alle “liefhebbers” uit de regio​, wat suggereert dat iedereen die wilde meedoen (en de vaardigheid beheerste) welkom was. Tegenwoordig is het spel niet meer alledaags, maar beslist niet vergeten. Dankzij initiatieven van lokale enthousiastelingen wordt kooitje tipelen nog incidenteel beoefend – bijvoorbeeld tijdens dorpsfeesten, reünies of op speciaal georganiseerde tipel-dagen. De eerdergenoemde vereniging De Oasthoek verzorgt demonstraties en wedstrijden, zodat jongere generaties kennis kunnen maken met het spel​.In 2013 kreeg kooitje tipelen landelijke aandacht in een televisie-reportage (KRO/NCRV Man bijt Hond), waarin de unieke sport op de Oudebildtdijk in beeld werd gebracht.​Ook is het spel opgenomen in regionale volkskundige documentatie en beschreven in naslagwerken, zoals de Encyclopedie van Friesland (1958)​Er bestaan foto’s en verhalen in lokale archieven (Stichting Bildts Aigene) die de traditie levend houden. Daarmee wordt kooitje tipelen vandaag de dag vooral overgeleverd in verhalen, media en gelegenheidstoernooien, maar bij voldoende animo komen de spelers nog altijd bijeen “op de Kadal” (de Oudebildtdijk) om dit bijzondere stuk Bildtse cultuur daadwerkelijk te spelen​.​Met andere woorden, het spel is niet louter folklore op papier – het leeft voort als een kleinschalig, maar gewaardeerd onderdeel van het lokale erfgoed. Bronnen: Lokale vereniging De Oasthoek (kooitje-tipelen), Encyclopedie van Friesland​,archiefmateriaal (Leeuwarder Courant 28-3-1954) en Bildts Aigene en publicaties over Friese volksgebruiken​.​Deze bronnen bevestigen de spelregels en schetsen de historische context waarin kooitje tipelen op Het Bildt werd (en wordt) beoefend.

Kyk hoe’t jou straat d’r 100 jaar leden útsâg. Jou kinne op dorp, straat, tiidsperioade en/of onderwerp soeke in ’n databank fan meer as 19.000 foto’s. D’r komme nag hyltyd meer foto’s bij der’t jou fergeefs in sneupe kinne!

Opricht: 11 oktober 1960. Doel: befordere fan ’n passende frijetiidsbesteding foor werkloazen, infaliden en bejaarden út de Oast- en Westhoek. Dorpshuus: Ouwe-Dyk 904, St.-Jabik/Oast- en Westhoek Leden: oktober 1960 – 45 leden. Eand 1961 – 68 leden. ’t Pand worde eerst ’t kluphuus noemd, later kluphuus ‘De Spitsroeden.’ Deuze naam ontston deurdat de rij húzzen dert ’t kluphuus ston in de folksmônd ‘De Spitsroeden’ noemd worde. ’t Huus waar festigd in de foormalige herberg fan Roel Fopma. Syn seun Foppe skonk ’n bedrag fan Fl.1000,- Dut bedrag worde beheerd deur gemeente ’t Bildt. De rinte hierfan most brúkt worre om alle jaren op 19 april, de jareg fan syn mim, inkele frôly fan ‘De Spitsroeders’ te trakteren. ’t Overbleven bedrag waar foor de soasiteit. Mocht de ferening opheven worre, dan souwen B & W ’t overbleven geld brúkke foor ’n besondere traktasy an de beweuners fan ‘Beuckelaer’ in St.-Anne. De femily Fopma skonk ok ’n wisselbeker en ’n kachel en ’n stikminnig leden houden aksys om sinten foor floerbedekking en ’n nij biljert te krijen. Dut lukte útstekend en hierover worde sels in de Luwter krant in 1963 ’n mooi stik skreven. Hierin worde ok fermeld dat d’r speuld worde om de ‘Roel Fopma-wisselbeker’ deur 34 spelers. De wedstriid om deuze wisselbeker wort teugenworig nag alle jaren speuld. D’r stonnen twee biljerttafels in ’t kluphuus: een boven en een ônder an de oastkant. Feerder waar d’r nag ‘n rúmte an de westkant der’t men kaartte. De frôlyferening maakte fan ’t overbleven bedrag fan de opbringst fan de aksys kleedsys foor op de tafels en fitrazy foor de rútten. Deuze ferening skonk feerder een keer in ’t jaar ’n bedrag ant steun fan ’t kluphuus. De frôly fan de leden fan ‘De Spitsroeden’ sorgden foor de skoanmaak fan ’t gebou. Naast biljertten fermaakten de mînsen hur met krús- en klaverjassen. De wonnen prizen bestonnen naast medallys fooral út wust en rookgoed krekt as segaren, tebak, asbakken en anstekers. D’r waren ok optredens. Soa speulde op 26 febrewary 1969 ’n foordrachtkûnstneres, A. van der Kuur-Faber út Heerenveen, op met ’t stik ”De sûnde fan Haitze Holwerda.” Foor dut optreden brocht sij Fl. 125,00 in reken. In 1988 ferhuusde de kleuterskoal fan de Oast- en Westhoek na de Westhoekskoal werdeur ’t frijkommen gebou deur ferening ‘De Spitsroeden’ kocht worde fan de gemeente foor ’t simboalise bedrag van Fl. 1,00. Dut is ’t teugenworige pand an de Ouwe-Dyk, nummer 904. ’t Worde ferboud, d’r worde ’n keuken plaatst en feerder anpast ant fereningsgebou. De opening waar eand 1988. Maar ’t ledetal liep werom en in 1995 waren d’r nag maar sestyn betalende leden en worde d’r wainig ant niks met ’t gebou deen. In maai 1996 worde d’r hússyriem ’n skriven brocht met as titel: “Behoud de Spitsroeden.” Dut gebeurde deur ’n stikminnig aktive dykbeweuners tegaar met twee leden fan ’t  bestaande bestuur die’t ’t spitig fonnen dat ’t pand d’r ferwaarloasd bij ston. Sij fonnen ’t tiid om d’r nij leven in te blazen, op foorwaarde dat de dykbeweuners hier achterstonnen. En dat stonnen se gelukkig. D’r kwammen feul nije leden en begûnstigers bij werdeur d’r meer finansjele rúmte kwam. D’r kwam ’n nij bestuur, met ’n aktiviteitekommissy en d’r worde ’n prot organiseerd fan oktober ant en met maart. Feerder worde d’r besloaten om ’t gebou te ferhuren foor fesys, fergaderings ensoa. Fan april ant en met septimber is ’t gebou in prinsipe dicht en is d’r alleen maar ferhuur. Foor ’t seisoen oktober 1996 - april 1997 worde in de aktiviteitekrant, die’t ok hússyriem ferspraid worde, ’n roaster anboaden: Maandegavend: rippetisyavend teneelferening ‘De Oasthoek.’ Dînsdegavend: kursus sels ’n beer fan leer make. Eenkeer op dînsdagavend op 5 novimber: wînskaarten make. Dînsdagavens in novimber: basiskursus binnenhuusarsjitektuur. Dînsdagavend fan 10 jannewary ôf: kalligrafykursus. Woensdegaven:1x in de maand bloemskikkursus. Donderdegoffend: kreätyf met de naaimesine foor alle leeftiden. Eenkeer op frijdegoffend: krânsen make fan bôldeeg. Losse aktiviteiten:  Kaart- en biljertoverdagen. Spinne fan wol. Onder foorbehoud: Aerobics. Biljertles. Kursus kreätyf skildere. Sprokys- en ferhaleavend. Mezykavend. (deuze kursussen binne allegaar een seisoen of meerdere geven). Op saterdagoverdâg worde d’r foor basisskoalkines ‘De Kidsroeden’ houwen deur ’n stikminnig anthoesjaste ouweloi en dykbeweuners. Aktiviteiten waren ô.â.: Figuursage. Bôldegen. Bútsoeke. Surprises make. Fisoverdâg. Pepier-masjee. Filmoverdâg. Op 20 en 21 septimber 1996 worden open dagen houwen werbij men ’t gebou bekike kon en ônder genot fan ’n bakky koffy/thee in de kunde komme kon met ’t bestuur en de aktiviteitekommissy, maar hur ok alfast opgeve kon foor ’n workshop of kursus/aktiviteit. ’t Waar ’n groat súkses en de jaren derna waar d’r nag ’n prot animo, maar dochs liep ’t antal aktiviteiten gelaidlik werom ant ’t punt wer’t ’t nou is.  De kegelclub ‘De Tuke Gooiers’ het ‘De Spitsroeden’ ok nag ’n stikminnig seisoenen huurd op woensdegavend doe’t kafee “De Oasthoek” de deuren sloat. De aktiviteiten teugenworig bestaan fooral út biljerten, met ’n flink antal deelnimmers; soawel kompetisy as wedstriden en losse aktiviteiten krekt as kassy biljerte. Feerder de ‘Oudhollânse spelletsyavend’ en de ‘Buredâg’,  tegaar met streekbelang ‘Oast- en Westhoek.’ De jaarfergadering fan ’t streekbelang wort ok in dut gebou houwen. Feerder wort ’t gebou regelmatig ferhuurd foor klaine fesys, an ’n klaverjasferening, foor EHBO-kursussen, fergaderings ensoa. Sont 2019 het ’t gebou fan ‘De Spitsroeden’ ok de status fan dorpshuus. Dut betekent dat de gemeente gebrúk maakt fan ’t gebou as stimbero en feerder foor fergaderings, foorlichtingsavens en ’t adfysloket ‘Bouwen aan de Bildtdijken.’ Deur deuze status het ‘De Spitsroeden’ meer bestaansrecht en finansjele sekerhyd kregen. Tekst: Rennie Steensma-Krottje

Bildts nag in 'e maak

Boubedriif Stienstra bv ontston doe’t Jan Stienstra ’t bedriif fan syn hait Albert Stienstra in de Van Harenstraat met werkplaats in de Dordtse straat selsstandig fortsette. Dut sil soa in ’t jaar 1960 plakfonnen hewwe. Doe is d’r op Nassaustraat 5 in St.-Anne ’n nij huus boud met drie loadsen. Stienstra waar fooral richt op de utiliteitsbou (gebouwen sonder weunbestimming) en insidinteel ok weuningbou en partikuliere objekten. ’n Stikminnig ansprekende projekten: -        Bou Rooms-Katholike kerk in St.-Anne -        Nijbou De Vlaswiek foor ƒ 2.000.000,-- -        Utbraiding Beuckelaer foor ƒ 600.000,-- -        Nijbou skoalen in Stiens ƒ 700.000,-- -        Herbou Ons Huis na de fatale brand op 28 oktober 1968. naast annimmer waar Stienstra ok ’n enorme techneut en foor die tiid och soa foorútstrevend. D’r worde ’n boukraan, heftruk en sijladerheftruk kocht. Ok worde ’n aggregaat in ’n ôfdankte laadbak fan ’n frachtauto boud. De aigen frachtauto had ’n kraan en kompressor. Ok had Stienstra patint op ’t systeem fan eerappelfentilasy deur middel fan útklapbere driehoekige taps lopende houtene kokers, der’t dan deur Tolsma Techniek út Emmeloord ’n fentilator foor leverd worde. In de nacht fan 10 op 11 jannewary 1975 ontston d’r ’n groate brand in de middelste loads. Twee fan de drie loadsen gongen helendal ferloren en de eerste loads met derin de houtbewerkingmesines waar ok swaar beskadigd. De aigen loadsen mosten herboud worre en d’r kwam ’n fierde loads bij. Inmiddels waar Stienstra ok importeur worren fan Deense houtstookte sf-ketels. In 1979 waren d’r de perikels met de stoomfloit die’t op ’t dak fan de loads sat en de tiden fan begin en eande werk en de skofttiden angâf. De buren begonnen over ’t geluud te krimmeneren en bij eandsybeslút ferboad de Raad van State de floit.In 1984 waar in de bouw hest gyn werk meer. D’r waar nag een timmerman over foor wat onderhoudswerksemheden. In de jaren rônd 1990 hinne ontston d’r ’n geskil met de ferteugenwoordiger fan de kachels en d’r kwammen ferskaidne  rechtssaken. Ondanks dat Stienstra die won, gong ’t bedriif as gefolg hierfan fallyt. Dut is ’n úttreksel út ’t hele ferslag fan Piet Bootsma, in dienst as kalkulator, tekener en boekhouwer. Onder de knop ‘Documenten’ onderan dut bladsy, fine jou ’t hele ferslag, inklusief oversicht bouprojekten en list fan werknimmers deur de jaren hine, en de kranteberichten. Febrewary 2024